Tóm tắt
Mục tiêu: Mô tả các bất thường mạch máu chi trên phát hiện trên siêu âm Doppler lập bản đồ mạch máu (LBĐMM) trước phẫu thuật, xác định một số yếu tố liên quan đến động mạch (ĐM) quay và tĩnh mạch (TM) đầu cẳng tay không phù hợp để phẫu thuật tạo cầu nối thông động - tĩnh mạch tự thân (AVF), và đánh giá giá trị của nghiệm pháp sung huyết phản ứng ĐM quay trong dự báo kết quả AVF ở người bệnh thận mạn (BTM) giai đoạn cuối.
Phương pháp: Nghiên cứu mô tả một loạt ca bệnh tiến cứu trên 51 người bệnh BTM giai đoạn cuối được siêu âm Doppler LBĐMM trước phẫu thuật tạo AVF tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp (12/2020 - 06/2021), theo dõi 12 tháng. Nghiệm pháp sung huyết phản ứng (nắm chặt bàn tay 3 phút) được thực hiện kèm đo chỉ số sức cản (RI); nghiệm pháp dương tính khi phổ Doppler chuyển từ ba pha sang đơn pha với RI ≤ 0,7. Trưởng thành AVF đánh giá sau 4 tuần theo quy tắc số 6. Ba mươi mốt người bệnh chọn mạch bằng khám lâm sàng đơn thuần được dùng đối chiếu kết cục 1 năm.
Kết quả: ĐM quay không phù hợp để tạo AVF chiếm 47,06% (đường kính < 2 mm 43,14%; không giãn hoặc giãn kém sau nghiệm pháp sung huyết, RI > 0,7: 37,25%; vôi hóa mặt trước: 9,80%); TM đầu cẳng tay không phù hợp chiếm 54,91%. Tuổi > 65 liên quan chặt chẽ với ĐM quay không phù hợp (80,0% so với 33,33%; OR = 8,0; 95% CI: 1,891 - 33,850; p = 0,02); giới tính và đái tháo đường không có liên quan (p > 0,05). Tỷ lệ trưởng thành sau 4 tuần đạt 82,35%. RI sau nghiệm pháp sung huyết tương quan nghịch với mức tăng đường kính ĐM quay sau mổ 4 tuần (r = − 0,486; p = 0,026; n = 21). Sau 1 năm, tỷ lệ AVF còn chức năng là 78,43% so với 58,06% (HR = 0,269; 95% CI: 0,114 - 0,624; p = 0,003).
Kết luận: Siêu âm Doppler LBĐMM trước phẫu thuật phát hiện bất thường động mạch hoặc tĩnh mạch làm mất khả năng tạo AVF cổ tay ở khoảng một nửa số người bệnh BTM giai đoạn cuối, những bất thường mà khám lâm sàng không thể nhận biết. Tuổi cao là yếu tố dự báo mạnh nhất của ĐM quay không phù hợp. Nghiệm pháp sung huyết phản ứng động mạch quay không chỉ là tiêu chí chọn mạch mà còn là chỉ số chức năng dự báo khả năng tái cấu trúc động mạch sau mổ, cần được đưa vào thường quy trong quy trình lập bản đồ mạch máu.
