Tóm tắt
Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến nhất gặp ở bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật không tim mạch, chiếm đến 50–60% ở người trưởng thành trên 45 tuổi. Trong giai đoạn chu phẫu, phản ứng stress, kích hoạt hệ giao cảm, biến đổi thể tích tuần hoàn và tác động của thuốc gây mê có thể làm huyết áp dao động mạnh, dẫn đến nguy cơ biến chứng tim mạch, mạch não hoặc chảy máu. Ngược lại, việc hạ huyết áp quá mức do ngưng thuốc hoặc điều chỉnh không hợp lý cũng gây giảm tưới máu cơ quan ở bệnh nhân THA mạn tính. Bài viết này tổng hợp các khuyến nghị mới nhất của ESC 2022 và AHA/ACC 2024 về đánh giá, phân tầng và xử trí THA chu phẫu, đồng thời bàn luận việc ứng dụng trong thực hành tại Việt Nam. Các hướng dẫn thống nhất rằng bệnh nhân có huyết áp ≥180/110 mmHg nên được trì hoãn phẫu thuật có thể hoãn để tối ưu điều trị; bệnh nhân đang dùng thuốc hạ áp nên tiếp tục duy trì ngoại trừ nhóm ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể AT1 nên ngưng trước mổ 24 giờ. Trong phẫu thuật, cần duy trì huyết áp trung bình động mạch (MAP) ≥60–65 mmHg, hạn chế dao động huyết áp đột ngột và theo dõi liên tục ở bệnh nhân nguy cơ cao. Sau mổ, nên phục hồi thuốc hạ áp sớm khi bệnh nhân ổn định, đồng thời theo dõi biến chứng thiếu tưới máu hoặc tăng huyết áp tái phát. Ngoài ra, các biomarker như hs-troponin, NT-proBNP giúp dự đoán sớm biến cố tim mạch và hỗ trợ quyết định điều trị. Trong bối cảnh Việt Nam, cần tăng cường phối hợp liên chuyên khoa, chuẩn hóa quy trình kiểm soát huyết áp chu phẫu, nâng cao nhận thức bác sĩ lâm sàng và áp dụng linh hoạt các khuyến nghị quốc tế để giảm biến chứng và cải thiện kết cục phẫu thuật.